Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam làm việc với Cục Thủy sản và Kiểm ngư về Dự án cải thiện nghề khai thác cá ngừ vằn bằng lưới vây tại Việt Nam hướng đến tiêu chuẩn bền vững MSC (06-01-2026)
Trong bối cảnh ngành Thủy sản nước ta nói chung, ngành hàng cá ngừ nói riêng đang đứng trước những thách thức lớn từ thị trường quốc tế, cuộc họp diễn ra giữa Cục Thủy sản và Kiểm ngư và Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam (VINATUNA) đã mở ra một lộ trình chiến lược nhằm tháo gỡ các rào cản kỹ thuật và nâng cao sức cạnh tranh cho ngành hàng cá ngừ, cụ thể là mặt hàng cá ngừ vằn. Đây không chỉ là câu chuyện về con số xuất khẩu mà còn là lời khẳng định về quyết tâm phát triển bền vững và hội nhập có trách nhiệm của thủy sản Việt Nam.
Năm 2025, ngành hàng cá ngừ Việt Nam đã có những nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng vẫn để lại nhiều tiếc nuối khi kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 890 triệu USD, giảm hơn 5% so với năm ngoái và không đạt được kỳ vọng 1 tỷ USD như dự kiến. Nguyên nhân chính được xác định là do các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn như Hoa Kỳ và Châu Âu. Thực tế cho thấy, các đối thủ cạnh tranh trực tiếp với cá ngừ Việt Nam như Indonesia và Philippines đã đạt được các chứng nhận MSC khiến Việt Nam đứng trước nguy cơ mất dần thị phần tại các thị trường cao cấp. Để lật ngược thế cờ, việc đạt được chứng nhận MSC cho nghề lưới vây cá ngừ vằn đã trở thành một yêu cầu cấp bách để tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Dự án cải thiện MSC (MSC IP) nằm trong khuôn khổ chương trình do MSC triển khai được VINATUNA thực hiện với lộ trình rõ ràng trong gian đoạn 2026 - 2030, hướng tới đánh giá toàn diện vào năm 2031. Đối tượng triển khai của dự án là cá ngừ vằn do các tàu lưới vây có chiều dài từ 15m trở lên khai thác tại 10 tỉnh/thành ven biển từ Quảng Trị đến Đồng Tháp. Qua đánh giá sơ bộ từ đơn vị độc lập, ngành cá ngừ Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều “điểm đỏ” cần khắc phục, đặc biệt là ở các nguyên tắc về giảm thiểu tác động môi trường. Những hạn chế cốt yếu bao gồm thiếu hụt dữ liệu độc lập khi độ bao phủ của chương trình giám sát viên trên tàu cá còn thấp, chưa đạt mức 5% theo yêu cầu quốc tế; Thiếu bằng chứng định lượng về việc giảm thiểu tương tác với các loài nguy cấp như rùa biển, thú biển và các loài cá mập. Ngoài ra, khung pháp lý của Việt Nam vẫn thiếu các quy định cụ thể về việc cấm cắt vây cá mập ngay trên tàu (FNA) – một tiêu chí bắt buộc của MSC.
 |
Tại cuộc họp, tinh thần hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội ngành hàng được lấy làm trọng tâm. Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư khẳng định sẽ đồng hành cùng Hiệp hội thông qua việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, lồng ghép các tiêu chuẩn quốc tế vào thông tư, nghị định của ngành. Dự án này mang tính đặc thù khi nguồn lực về kinh phí và nhân lực chủ yếu huy động từ các doanh nghiệp, thể hiện trách nhiệm và ý chí tự cường của ngành hàng. Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ đóng vai trò hỗ trợ và chia sẻ dữ liệu từ hệ thống giám sát tàu cá quốc gia để làm giàu bộ hồ sơ minh chứng cho MSC. Các giải pháp công nghệ như giám sát điện tử qua camera cũng sẽ được thí điểm để thay thế hoặc bổ trợ cho giám sát viên trên tàu, nhằm tối ưu hóa chi phí và tính chính xác.
Việc theo đuổi chứng nhận MSC không chỉ đơn thuần là để xóa bỏ những hạn chế được chỉ ra trong trong báo cáo đánh giá, mà là quá trình thay đổi căn bản tư duy khai thác của ngư dân và quản lý của chính quyền địa phương. Khi dữ liệu được minh bạch, khi các loài phụ được bảo vệ và khi quy trình khai thác tuân thủ luật pháp quốc tế, thương hiệu cá ngừ Việt Nam sẽ tự tin khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Hương Trà